یکی از مفاهیم کلیدی در دنیای کریپتو، «غیرمتمرکز بودن» (Decentralization) است؛ ایدهای که اجازه میدهد افراد غریبه در هر کجای دنیا، بدون نیاز به هیچ نهاد واسطهای با هم معامله کنند. اما این ایده در دو دنیای متفاوت به نامهای DeFi و CeFi به اشکال گوناگونی پیادهسازی شده است.
DeFi چیست؟ (امور مالی غیرمتمرکز)
DeFi (کوتاه شده Decentralized Finance) این ایده را به اوج خود میرساند. دیفای یک اکوسیستم کامل از اپلیکیشنهایی است که توسط قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) قدرت میگیرند. در این سیستم شما میتوانید وام بگیرید، پسانداز کنید یا معامله کنید، بدون اینکه هیچ بانک یا پردازشگر پرداختی در میان باشد.
ریسکهای DeFi: از آنجا که دیفای یک فناوری نوظهور است، خطرات منحصربهفردی دارد. کار با پروتکلهای دیفای نیازمند دانش فنی بالا و پذیرش این ریسک است که ممکن است به دلیل کدهای مخرب (Bug)، بازیگران بدخواه یا حتی اشتباهات ساده کاربری، بخشی یا تمام سرمایه خود را از دست بدهید.
CeFi چیست؟ (امور مالی متمرکز)
همانطور که حدس زدهاید، CeFi مخفف Centralized Finance است. ایده اصلی سیفای، ایجاد فرصتهای سرمایهگذاری در کریپتو است که برخی از مزایای سودآوری دیفای را با سهولتِ استفاده و امنیت محصولات مالی سنتی (TradFi) ترکیب میکند. در سیستمهای CeFi شما میتوانید وام بگیرید، رمزارز خرید و فروش کنید و حتی با کارتهای اعتباری کریپتویی پاداش بگیرید.
چگونه در CeFi سود (Yield) کسب میکنیم؟
سیفای از طریق حسابهایی که عملکردی مشابه حسابهای پسانداز بانکی دارند، پتانسیل کسب سود را ایجاد میکند؛ با این تفاوت که معمولاً بازدهی بسیار بالاتری دارند.
نکته مهم در مورد امنیت: برخلاف حسابهای بانکی سنتی، سپردههای کریپتویی در حال حاضر مشمول بیمههای دولتی (مانند FDIC) نیستند. بنابراین درک ریسکها ضروری است. با این حال، پلتفرمهای معتبری مثل کوینبیس برای مبالغی مانند USDC که جهت وامدهی سپردهگذاری شدهاند، ضمانت اصل سرمایه ارائه میدهند.
سود حاصل از سرمایهگذاری در CeFi از کجا میآید؟
فرآیند ساده است: تمام یا بخشی از داراییهای کریپتویی شما به دیگران وام داده میشود. وامگیرندگان به پلتفرم متمرکز بهره پرداخت میکنند و آن پلتفرم بخشی از این بهره را به عنوان سود به شما بازمیگرداند.
ارتباط بین وام گرفتن و پسانداز در CeFi
در سیستم CeFi، شما میتوانید از داراییهای دیجیتال خود به عنوان وثیقه استفاده کرده و وام دریافت کنید؛ دقیقاً مشابه روشی که از داراییهای سنتی برای گرفتن وام بانکی استفاده میشود. بهرهای که کاربران برای دریافت این وامها میپردازند، منبع اصلی همان سودی است که به حسابهای پسانداز تعلق میگیرد.
مزیت بزرگ: برخلاف وامهای بانکی، وامهای CeFi معمولاً نیاز به کاغذبازی ندارند و در بسیاری از موارد بدون بررسی امتیاز اعتباری (Credit Check) پرداخت میشوند.
ریسکهای CeFi که باید بشناسید
هر محصول و هر ارائهدهندهای در دنیای CeFi شرایط خاص خود را دارد. برخی از مهمترین نکاتی که باید به خاطر بسپارید:
- عدم بیمه دولتی: سپردههای شما توسط دولت محافظت نمیشود (مگر در موارد خاصی که پلتفرم ضمانت شخصی بدهد).
- قفل شدن سرمایه: برخی پلتفرمها ممکن است اصل سرمایه شما را برای مدتی مسدود کنند (اگرچه پلتفرمهای پیشرو اجازه دسترسی آنی را میدهند).
- تفاوت در استیبلکوینها: همه استیبلکوینها کیفیت یکسانی ندارند. برای مثال، USDC بر پایه کدهای متنباز است و توسط داراییهای دلاری در موسسات مالی تحت نظارت آمریکا پشتیبانی میشود.
نتیجهگیری
انتخاب بین DeFi و CeFi به سطح دانش فنی و میزان ریسکپذیری شما بستگی دارد. اگر به دنبال کنترل کامل و عدم وابستگی به نهادها هستید، DeFi مسیر شماست؛ اما اگر راحتی کاربری و امنیت مشابه سیستمهای بانکی را ترجیح میدهید، CeFi گزینه معقولتری به نظر میرسد.
