مایکروسافت به صراحت واقعیت را بیان میکند: چین در رقابت هوش مصنوعی از سیلیکونولی پیشی گرفته است. این کشور با تکیه بر تکنولوژی ارزانقیمت و بودجههای دولتی، در حال تسلط بر مناطقی چون آفریقا، روسیه، بلاروس و بسیاری دیگر از نقاط جهان است.
در حالی که شرکتهای آمریکایی همچنان بر مدلهای پولی (اشتراکی) و اکوسیستمهای بسته پافشاری میکنند، ابزارهای هوش مصنوعی چینی به لطف مدلهای «متنباز» (Open-source) و یارانههای سنگین دولتی، با سرعتی سرسامآور در حال گسترش هستند.
ظهور DeepSeek؛ ابزاری برای تسخیر بازارهای تحریمشده
براد اسمیت، رئیس مایکروسافت، معتقد است رشد سریع DeepSeek نشاندهنده جهانی شدن نبرد بر سر حاکمیت هوش مصنوعی است. او میگوید: «ما باید بپذیریم که برخلاف سال گذشته، چین اکنون صاحب مدلهای متنبازی است که کاملاً رقابتی هستند. آنها از یارانههای دولتی بهره میبرند که به آنها اجازه میدهد شرکتهای آمریکایی را از نظر قیمت بهشدت تحت فشار قرار دهند.»
دادههای جدید مایکروسافت نشان میدهد که مدل R1 شرکت DeepSeek در بازارهایی که دسترسی غولهای فناوری آمریکا در آنها محدود است، حاکم مطلق شده است:
- بلاروس: ۵۶٪ از سهم بازار هوش مصنوعی
- کوبا: ۴۹٪ از سهم بازار
- روسیه: ۴۳٪ از سهم بازار
در آفریقا نیز داستان مشابهی در جریان است. DeepSeek موفق شده ۱۸٪ از بازار اتیوپی و ۱۷٪ از بازار زیمبابوه را به تصاحب خود درآورد؛ آن هم بدون محدودیتهای پیچیده و با هزینهای ناچیز.
تفاوت استراتژیک: سیستمهای بسته در مقابل مدلهای آزاد
دلیل اصلی پیشی گرفتن چین، مدل دسترسی به تکنولوژی است. برخلاف شرکتهایی مثل OpenAI، Google و Anthropic که ابزارهای خود را قفلشده، پولی و تحت کنترل شدید عرضه میکنند، مدلهای چینی آزادانه در دسترس توسعهدهندگان هستند تا آنها را ویرایش کرده یا روی آنها برنامه بسازند.
براد اسمیت هشدار میدهد که کشورهای فقیر برای رقابت به کمک نیاز دارند: «اگر ما فقط به جریانهای سرمایه خصوصی تکیه کنیم، فکر نمیکنم بتوانیم با رقیبی که تا این حد توسط دولت پشتیبانی میشود، رقابت کنیم.» او از بانکهای توسعه بینالمللی خواست تا برای تأمین بودجه مراکز داده و هزینههای انرژی در کشورهای در حال توسعه وارد عمل شوند.
شکاف هوش مصنوعی؛ نبردی فراتر از تکنولوژی
آمارها نشاندهنده یک شکاف عمیق میان شمال و جنوب جهانی است:
- در اواخر سال ۲۰۲۵، حدود ۲۴٪ از مردم در کشورهای توسعهیافته (شمال جهانی) از هوش مصنوعی استفاده میکردند.
- این عدد در کشورهای در حال توسعه (جنوب جهانی) تنها ۱۴٪ است.
- میانگین جهانی استفاده از هوش مصنوعی در حال حاضر ۱۶٪ است.
مایکروسافت معتقد است اگر آمریکا در زیرساختهای این مناطق سرمایهگذاری نکند، این شکاف و نابرابری بزرگتر خواهد شد. اسمیت میگوید: «ما (شرکتهای آمریکایی) اعتبار بیشتری در بحث “اعتماد” داریم و به تراشههای بهتری نسبت به چینیها دسترسی داریم، اما در نهایت باید در قیمت هم رقابت کنیم.»
DeepSeek اخیراً با عرضه یک مدل استدلالی قدرتمند که به توان پردازشی کمتری نیاز دارد، لرزه بر اندام سیلیکونولی انداخت. انتظار میرود مدل بزرگ بعدی آنها درست قبل از سال نو چینی عرضه شود.
رئیس مایکروسافت در پایان هشدار داد: اگر شرکتهای فناوری آمریکایی یا دولتهای غربی چشمان خود را به روی آینده آفریقا ببندند، در واقع چشمان خود را به روی آینده کل جهان بستهاند و این یک اشتباه استراتژیک و بزرگ خواهد بود.
