ارزهای دیجیتال محبوبی مانند بیتکوین و اتریوم توسط یک نرمافزار غیرمتمرکز و متنباز (Open Source) به نام بلاکچین پشتیبانی میشوند. واژه بلاکچین به این دلیل انتخاب شده که این شبکه در واقع از «بلاکهای داده» تشکیل شده است؛ چیزی شبیه به واگنهای یک قطار بسیار طولانی که میتوان تمام تاریخچه آنها را تا اولین تراکنش شبکه ردیابی کرد.
از آنجایی که این شبکهها متنباز هستند، برای نگهداری و توسعه کدها به جوامع کاربری و توسعهدهندگان خود متکی هستند. در این میان، مفهومی به نام فورک (Fork) نقش کلیدی در تغییر و تحول این شبکهها ایفا میکند.
فورک چیست؟
زمانی که جامعه کاربری یک بلاکچین تصمیمی برای تغییر در پروتکل (مجموعه قوانین پایه شبکه) میگیرد، یک «فورک» رخ میدهد. در این حالت، زنجیره اصلی اصطلاحاً دوشاخه میشود؛ یک شاخه دوم ایجاد میشود که تمام تاریخچه خود را با نسخه اصلی به اشتراک میگذارد، اما از آن نقطه به بعد مسیر جدیدی را در پیش میگیرد.
چرا فورک اهمیت دارد؟
بیشتر ارزهای دیجیتال تیمهای توسعه مستقلی دارند که مسئول بهبود شبکه هستند (درست مانند پروتکلهای اینترنت که با گذشت زمان برای وبگردی بهتر ارتقا مییابند). گاهی فورک برای افزایش امنیت یا افزودن قابلیتهای جدید انجام میشود. اما گاهی هم توسعهدهندگان از فورک برای خلق یک ارز دیجیتال و اکوسیستم کاملاً جدید استفاده میکنند.
انواع فورک: سافتفورک در مقابل هاردفورک
۱. سافتفورک (Soft Fork)
سافتفورک را به عنوان یک «آپدیت نرمافزاری» برای بلاکچین در نظر بگیرید. تا زمانی که همه کاربران این نسخه جدید را بپذیرند، این آپدیت به استانداردهای جدید آن ارز تبدیل میشود.
- سافتفورکها با نسخههای قبلی سازگار هستند (Backward-Compatible).
- مثال: بسیاری از ویژگیهای جدید در بیتکوین و اتریوم از این طریق اضافه شدهاند بدون اینکه شبکه دوتکه شود.
۲. هاردفورک (Hard Fork)
هاردفورک زمانی رخ میدهد که تغییرات کد به قدری زیاد است که نسخه جدید دیگر با بلوکهای قدیمی سازگار نیست. در این سناریو، بلاکچین رسماً به دو بخش تقسیم میشود: زنجیره اصلی و نسخه جدید که از قوانین جدید پیروی میکند.
- این فرآیند یک ارز دیجیتال کاملاً جدید ایجاد میکند.
- مثال: ارزهای مشهوری مانند بیتکوین کش (Bitcoin Cash) و بیتکوین گلد (Bitcoin Gold) از طریق هاردفورک از شبکه اصلی بیتکوین جدا و متولد شدند.
چرا فورکها اتفاق میافتند؟
بلاکچینها دقیقاً مانند نرمافزارهای موبایل یا کامپیوتر به آپدیت نیاز دارند. دلایل اصلی عبارتند از:
- افزودن قابلیتهای جدید: برای کارآمدتر شدن شبکه.
- رفع ریسکهای امنیتی: مقابله با باگها یا حملات هکری.
- حل اختلافات جامعه: زمانی که اعضای شبکه بر سر مسیر آینده ارز دیجیتال با هم توافق ندارند.
فورکها چگونه دنیای کریپتو را تغییر میدهند؟
بلاکچین اتریوم برای اجرای «قراردادهای هوشمند» طراحی شده است (کدهایی که در صورت برقرار بودن شرایط، دستورات خاصی را خودکار اجرا میکنند). اتریوم مانند سیستمعامل یک کامپیوتر است؛ در این مثال، فورکهای مختلف اتریوم (مانند اتریوم کلاسیک یا اتریوم ۲.۰) مانند نسخههای جدیدتر سیستمعامل هستند که بهرهوری را بالا میبرند.
گاهی نسخه قدیمی به عنوان یک پلتفرم پایدار و اثباتشده باقی میماند و نسخه جدید مسیرهای نوآورانهای را برای توسعهدهندگان باز میکند.
یک مثال ساده برای درک بهتر:
- سافتفورک: مانند زمانی است که سیستمعامل گوشی شما یک آپدیت جزئی میدهد تا ظاهر آیکونها عوض شود (برنامههای قبلی همچنان کار میکنند).
- هاردفورک: مانند این است که یک سیستمعامل کاملاً جدید (مثل مهاجرت از ویندوز به مک) ایجاد شود که ساختار متفاوتی دارد.
