صندوقهای قابل معامله که به اختصار ETF (مخفف Exchange-Traded Funds) نامیده میشوند، از بسیاری جهات شبیه به صندوقهای سرمایهگذاری مشترک (Mutual Funds) هستند. این صندوقها معمولاً قیمت یک دارایی خاص (مثل طلا) یا سبدی از داراییها (مثل شاخص S&P 500) را دنبال میکنند.
ETFها با فراهم کردن دسترسی آسان به یک طبقه کامل از داراییها، متنوعسازی سبد سرمایهگذاری را برای همه افراد ساده کردهاند. همانطور که از نامشان پیداست، این صندوقها در بورس معامله میشوند و مانند سهام عادی، از طریق حسابهای کارگزاری سنتی قابل خرید و فروش هستند.
تحول بزرگ در سال ۲۰۲۴: ورود بیتکوین به تالار بورس
در سال ۲۰۲۴، چندین شرکت بزرگ آمریکایی از جمله بلکراک (BlackRock)، فیدلیتی (Fidelity) و گریاسکیل (Grayscale) موفق شدند تأییدیه کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) را برای لیست کردن و معامله ETFهای اسپات بیتکوین (Spot BTC ETFs) دریافت کنند.
تفاوت اصلی اینجاست که این صندوقها خودِ «بیتکوین» را نگه میدارند، برخلاف صندوقهای قبلی که مبتنی بر قراردادهای آتی (Futures) بودند. این اتفاق گام بزرگی برای پذیرش ارزهای دیجیتال در بازارهای سنتی محسوب میشود.
چرا ETFها تا این حد محبوب هستند؟
آمارها خیرهکننده است: تا پایان سال ۲۰۲۳، بیش از ۱۱.۶۳ تریلیون دلار سرمایه در سراسر جهان در ETFها سرمایهگذاری شده است؛ یعنی تقریباً ۶ برابر بیشتر از یک دهه قبل.
به دلیل استقبال انفجاری از سرمایهگذاری در شاخصهای کمهزینه، ETFها باعث پیدایش نسل جدیدی از شرکتهای مالی به نام «رباتهای مشاور» (Roboadvisors) مانند Betterment و Wealthfront شدهاند که تقریباً منحصراً در ETFها سرمایهگذاری میکنند.
تاریخچه کوتاه
در حالی که صندوقهای مشترک حدود ۱۰۰ سال قدمت دارند، ETFها پدیده نسبتاً جدیدی هستند. اولین ETF در سال ۱۹۹۳ در آمریکا با هدف دنبال کردن شاخص S&P 500 (با نام مستعار “The Spider”) راهاندازی شد که هنوز هم معامله میشود.
ETFها چگونه کار میکنند؟
مانند سهام شرکتها، ETFها در بورسهای بزرگی مثل نایبک (NYSE)، نزدک (Nasdaq) و بورس شانگهای لیست شدهاند.
- نوسان قیمت: قیمت هر واحد ETF در طول ساعات معاملاتی مدام بالا و پایین میرود (برخلاف صندوقهای مشترک که قیمت آنها معمولاً فقط یک بار در روز و پس از بسته شدن بازار محاسبه میشود).
- مکانیزم ردیابی: ETFها از طریق یک فرآیند مداوم خرید و فروش داراییهای زیرمجموعه خود، سعی میکنند قیمت خود را دقیقاً با ارزش واقعی آن داراییها همسو نگه دارند.
مقایسه ETF با صندوقهای سرمایهگذاری مشترک (Mutual Funds)
اگرچه این دو شباهتهایی دارند، اما تفاوتهای کلیدی آنها تعیینکننده است:
|
ویژگی |
صندوق قابل معامله (ETF) |
صندوق مشترک (Mutual Fund) |
|---|---|---|
|
حداقل سرمایه |
پایین (خرید به اندازه یک سهم) |
معمولاً دارای سقف حداقل (مثلاً ۳۰۰۰ دلار) |
|
نحوه خرید |
از سایر سرمایهگذاران در بورس |
مستقیماً از شرکت صادرکننده صندوق |
|
مدیریت |
اغلب غیرفعال (توسط الگوریتمها) |
اغلب فعال (توسط مدیران انسانی) |
|
هزینهها |
پایینتر (به دلیل عدم نیاز به مدیر گرانقیمت) |
بالاتر (هزینههای عملیاتی و حقوق مدیران) |
|
مالیات |
کارآمدتر از نظر مالیاتی |
احتمال مالیات بر عایدی سرمایه بالاتر |
انواع خاص و تخصصی ETFها
همه ETFها غیرفعال و ارزان نیستند. دستهبندیهای مختلفی وجود دارد که باید بشناسید:
- ETFهای فعال: مانند ARK Innovation (ARKK) مدیریت شده توسط کتی وود، که به طور فعال در شرکتهای نوآور مثل تسلا سرمایهگذاری میکند. این صندوقها هزینههای مدیریتی بالاتری دارند.
- ETFهای بخش (Sector): که منحصراً در یک صنعت خاص (مثل تکنولوژی، انرژی یا ماریجوانا) سرمایهگذاری میکنند.
- ETFهای موضوعی (Thematic): به عنوان مثال، صندوقهایی که فقط در شرکتهایی با رعایت اصول اخلاقی یا مذهبی خاص سرمایهگذاری میکنند.
- گزینههای پیچیده مالی: شامل ETFهای اهرمدار (Leveraged) که سود و ضرر بازار را چندین برابر میکنند، و ETFهای معکوس (Inverse) که برای سودآوری در زمان ریزش بازار طراحی شدهاند.
سخن پایانی
ETFها ابزاری قدرتمند برای متنوعسازی سبد دارایی با هزینه کم هستند. با این حال، قبل از خرید هر نوع ETF، ضروری است که «امیدنامه» یا اسناد افشای اطلاعات آن را در وبسایت صندوق مطالعه کنید تا کاملاً درک کنید چه چیزی میخرید. در صورت نیاز به استراتژی دقیق مالی، همیشه با یک مشاور سرمایهگذاری دارای مجوز مشورت کنید.
