فچ ایآی (Fetch.ai) نه یک پلتفرم بلاکچینی سنتی است و نه یک اپلیکیشن هوش مصنوعی با کاربرد تکمنظوره؛ بلکه یک لایه زیرساختی غیرمتمرکز است که برای هماهنگسازی عوامل نرمافزاری خودگردان (Autonomous Agents) طراحی شده است. این عوامل میتوانند به نمایندگی از کاربران، دستگاهها و سازمانها، با یکدیگر مذاکره و تعامل کرده و تراکنش انجام دهند.
پلتفرم Fetch.ai که در سال ۲۰۱۷ راهاندازی شد، فناوری دفتر کل توزیعشده (DLT) را با هوش مصنوعی ترکیب میکند تا فعالیتهای اقتصادی ماشینمحور را امکانپذیر سازد. مفهوم اصلی این پروژه بر این پایه استوار است که بسیاری از سیستمهای دنیای واقعی (مانند زنجیرههای تأمین، شبکههای حملونقل و بازارهای انرژی) بسیار پیچیدهتر از آن هستند که تنها توسط نرمافزارهای متمرکز به شکلی بهینه مدیریت شوند.
توکن FET ستون فقرات این سیستم است؛ این توکن امنیت شبکه را تأمین کرده، تراکنشهای بین عوامل (Agents) را میسر میسازد و انگیزههای اقتصادی شرکتکنندگان را همسو میکند. در عمل، Fetch.ai هوش مصنوعی را نه به عنوان یک محصول، بلکه به عنوان زیرساختی برای هماهنگی معرفی میکند.
چرا Fetch.ai به وجود آمد؟
اقتصادهای مدرن به طور فزایندهای به تصمیمگیریهای خودکار (Automated) وابسته هستند، اما مشکل اینجاست که اکثر این اتوماسیونها در «سیلوهای اطلاعاتی» و سیستمهای اختصاصی و بسته محصور شدهاند. این سیستمها در هماهنگی با یکدیگر دچار مشکل میشوند که نتیجه آن ناکارآمدی، تلاشهای موازی بیهوده و هزینههای عملیاتی بالاست.
Fetch.ai برای پر کردن این شکاف ارتباطی ایجاد شده است. فرض اصلی این است که عوامل خودگردانی که نماینده افراد، شرکتها یا ماشینها هستند، میتوانند در بازارهای آزاد با یکدیگر تعامل کنند تا خدمات را کشف، نتایج را مذاکره و وظایف را بدون کنترل مرکزی اجرا کنند. به جای جایگزینی سیستمهای موجود، Fetch.ai لایهای غیرمتمرکز ارائه میدهد که در آن «هوش» میتواند با هم ارتباط برقرار کند.
بنیانگذاران و فلسفه طراحی
فچ ایآی توسط همایون شیخ (Humayun Sheikh)، توبی سیمپسون (Toby Simpson) و توماس هین (Thomas Hain) بنیانگذاری شد. این تیم تجربهای غنی در زمینههای هوش مصنوعی، یادگیری ماشین و تحقیقات کاربردی دارد.
فلسفه طراحی آنها بیش از آنکه بر مفاهیم انتزاعی متمرکز باشد، بر عملگرایی تأکید دارد. Fetch.ai به جای ساخت مدلهای هوش مصنوعی عمومی، بر روی عوامل «وظیفهمحور» تمرکز میکند که تحت انگیزهها و محدودیتهای مشخصی عمل میکنند. در اینجا، بلاکچین برای تولید هوش به کار نمیرود، بلکه ابزاری است برای هماهنگی شفاف و ایمن این هوشها. این رویکرد، Fetch.ai را بیشتر به «مهندسی سیستمها» نزدیک میکند تا هوش مصنوعی مصرفکننده.
عوامل اقتصادی خودگردان (AEA)؛ قلب تپنده پروژه
در هسته Fetch.ai، عوامل اقتصادی خودگردان (Autonomous Economic Agents) قرار دارند. اینها موجودات نرمافزاری مجهز به هوش مصنوعی هستند که قادر به کشف اطلاعات، مذاکره با سایر عوامل و اجرای مستقل تراکنشها میباشند.
یک AEA میتواند نماینده هر چیزی باشد؛ از یک خودروی حملونقل و یک ماشین صنعتی گرفته تا یک استراتژی مالی یا یک دارایی حوزه انرژی. با تعامل از طریق پروتکلهای غیرمتمرکز، این عوامل میتوانند بازارهای پویایی را بدون نظارت مرکزی تشکیل دهند. این موضوع باعث میشود اتوماسیون از گردشکارهای ایستا (Static) به سمت هماهنگیهای تطبیقپذیر و بازارمحور حرکت کند.
معماری شبکه و مکانیسم اجماع
Fetch.ai بر بستر مکانیسم اجماع اثبات سهام (Proof-of-Stake) فعالیت میکند که اولویت آن بهرهوری انرژی و مقیاسپذیری است. تاییدکنندگان (Validators) امنیت شبکه را تضمین میکنند و همزمان از ظرفیت بالای تراکنشها پشتیبانی میکنند تا تعداد زیادی از تعاملات بین عوامل به صورت موازی انجام شود. ظرفیت شبکه به جای تمرکز بر پرداختهای خرد کاربران، برای ارتباطات ماشین با ماشین (M2M) بهینهسازی شده است؛ جایی که سرعت، قابلیت اطمینان و پیشبینیپذیری هزینه اهمیت حیاتی دارد.
ادغام در صنعت و همکاریهای استراتژیک
استراتژی پذیرش Fetch.ai بر همکاری با شرکای صنعتی و نهادی متمرکز بوده است. همکاری با شرکتهایی مانند بوش (Bosch) به بررسی کاربردهای هوش مصنوعی غیرمتمرکز در حوزههای جابجایی (Mobility) و شهرهای هوشمند پرداخته است.
همچنین مشارکت در طرحهایی مانند Catena-X به هماهنگی زنجیره تأمین در بخش خودرو میپردازد و همکاری با شرکت Festo، استفاده از عوامل خودگردان را در بهینهسازی تولید دنبال میکند.
تحولات اخیر: از ایده تا عملیاتی شدن
توسعههای اخیر Fetch.ai بر انتقال عوامل خودگردان از استقرار آزمایشی به محیطهای عملیاتی متمرکز بوده است:
- همزادهای دیجیتال (Digital Twins): معرفی همزادهای دیجیتال مبتنی بر هوش مصنوعی، شبیهسازی و بهینهسازی سیستمهای واقعی در بخشهای انرژی و لجستیک را ممکن کرده است.
- ابزارهای مالی: گسترش به سمت ابزارهای مالی هوشمند که به عوامل اجازه میدهد استراتژیهای معاملاتی را به صورت خودکار و شفاف اجرا کنند.
- پروژههای شهری: اجرای طرحهای آزمایشی در مدیریت پارکینگ و سفرهای اشتراکی برای کاهش ترافیک.
جایگاه Fetch.ai در فضای کریپتو و هوش مصنوعی
Fetch.ai نشاندهنده یک همگرایی ساختاری بین بلاکچین و هوش مصنوعی است. این پروژه به جای توکنیزه کردن خروجیهای هوش مصنوعی، خودِ فرآیند «تصمیمگیری» را هماهنگ میکند.
مدل این پروژه آیندهای را پیشنهاد میدهد که در آن سیستمهای هوشمند به صورت اقتصادی با هم تعامل دارند و بازارهای غیرمتمرکزی برای خدمات، دادهها و منابع شکل میدهند. در این آینده، بلاکچینها رقیب سیستمهای هوش مصنوعی نیستند، بلکه لایه «اعتمادی» هستند که اجازه همکاری به آنها را میدهند. موفقیت بلندمدت Fetch.ai به این بستگی دارد که آیا صنایع پیچیده، هماهنگی مبتنی بر عامل (Agent-based) را به عنوان یک زیربنا میپذیرند یا خیر.
